ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΡΕΦΩΝ ΠΑΙΔΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ - ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

Ελένη ριζούλη
Κοραή 29-33, Κάτω Ηλιούπολη

Η ψυχική ανάπτυξη του παιδιού της προσχολικής ηλικίας

Η Ψυχολογία του παιδιού μελετά την ψυχική των παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Για την ορθότερη κατανόηση των ψυχικής ανάπτυξης του παιδιού καλό είναι να αντιληφθούμε αρχικά την έννοια της ανάπτυξης. Κατά τον Eduard Claparede «η ανάπτυξη είναι έργο σκόπιμο. Δεν είναι φαινόμενο μηχανικό, αλλά τελολογικό. Υπάρχει ένας τελικός σκοπός στον οποίο τείνει όλη η αναπτυξιακή διαδικασία. Είναι η ολοκλήρωση. Ο χρόνος της ολοκληρώσεως ποικίλλει. Έτσι, έχομε περιπτώσεις πρωιμότητας και περιπτώσεις καθυστερήσεως. Υπάρχουν προικισμένα άτομα που επωφελούνται καλύτερα των συνθηκών αναπτύξεως. Αντίθετα, σ’ άλλα η ανάπτυξη ακολουθεί βραδύ ρυθμό. Στα πρώτα, η παιδική ηλικία διαρκεί λιγότερο, ενώ στα δεύτερα καλύπτει μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Κάνομε λόγο, τότε, αντίστοιχα, για ευφυείς και καθυστερημένους.
Η έννοια της αναπτύξεως σημαίνει ότι υπάρχει κάτι σε λανθάνουσα κατάσταση, όπως ακριβώς στα σπέρματα των φυτικών οργανισμών. Τα γνωρίσματα αυτά, με την επίδραση των συνθηκών της ζωής, αναπτύσσονται, αυξάνονται, τροποποιούνται. Η ανάπτυξη του ανθρώπου είναι ένα κράμα ωριμάνσεως και μεταβολών, εξελίξεων και επαναστατικών αλλαγών, αυξήσεων και συγκρούσεων. Στην πορεία προς την ωριμότητα έχομε πλήθος προοδευτικών μεταβολών, πλήθος κρίσεων, πλήθος αναπτυξιακών τάσεων. Προοδευτικά το παιδί γίνεται ενήλικος, άνθρωπος ικανός να σκέπτεται, να δημιουργεί και να συνεργάζεται.
Ανάπτυξη δεν σημαίνει συσσώρευση νέων γνωρισμάτων στα παλαιά, αλλά τροποποίηση, αναδόμηση του ψυχικού οργανισμού από τις νέες ψυχολογικές κατακτήσεις. Κάθε νέα απόκτηση προκαλεί αναδιοργάνωση εκείνου που προϋπήρχε. Κάθε νέο πνευματικό στοιχείο τροποποιεί, κατά κάποιο τρόπο, την ολότητα του ψυχικού βίου. Με άλλα λόγια, ανάπτυξη δεν σημαίνει απλή ποσοτική αύξηση, αλλά και ποιοτική αλλαγή των προηγούμενων ψυχικών καταστάσεων. Γίνεται έτσι ο ψυχισμός το θέατρο όλων των αναπτυξιακών τροποποιήσεων και αλλαγών».
Κατά το Γερμανό ψυχολόγο W. Preyer η ψυχική ανάπτυξη, η ψυχική εξέλιξη του ανθρώπου παρομοιάζεται με έναν ορμητικό ποταμό και την αυξητική ταχύτητα της πορείας του από τις πηγές έως τις εκβολές. Ο Σπυρίδων Καλιάφας τονίζει πέντε στοιχεία για την έννοια της ανάπτυξης του παιδιού: «1. Οι λέξεις «ανάπτυξη», «ανέλιξη» και «εξέλιξη» είναι ταυτόσημες. Οι τρεις αυτοί όροι χρησιμοποιούνται όταν εξετάζονται φαινόμενα βιολογικά και ψυχολογικά και «σημαίνουν ακολουθίαν επί μέρους γεγονότων, τα οποία περιέχονται εν σπέρματι έν τινι αρχική καταβολή». 2. Η γνήσια ανάπτυξη περιλαμβάνει γεγονότα στο σύνολό τους, δεν μπορούν να ερμηνευθούν μηχανικά. Με άλλα λόγια, η ανάλυση είναι κάτι παραπάνω από την αλληλεπίδραση των στοιχείων της. 3. Σε κανένα έμβιο ον δεν εμφανίζεται τόσο έντονη η ανάπτυξη όσο στον άνθρωπο. Σ’ αυτόν, η ψυχική ανάπτυξη έχει κεντρική σημασία, προέχει και «διορίζει εν μέρει τα κατά τήν ανάπτυξιν του οργανισμού». 4. Σε κανένα έμβιο ον δεν διαρκεί η ανάπτυξη τόσο όσο στον άνθρωπο, αλλά και κανείς οργανισμός δεν φθάνει στο επίπεδο στο οποίο μπορεί να φθάσει ο άνθρωπος, κατά τη διάρκεια της ζωής του. 5. Κανένα έμβιο ον δεν αναπτύσσεται, όπως ο άνθρωπος, σ’ όλη του τη ζωή».
Ο Ελβετός παιδοψυχολόγος Jean Piaget υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της ψυχικής αναπτύξεως του παιδιού. Οι έρευνες του χάραξαν νέες πορείες στην επιστήμη της ψυχολογίας του παιδιού, ενώ τα αποτελέσματα των μελετών του επηρεάζουν ακόμη και σήμερα τις επιστημονικές εργασίες των παιδοψυχολόγων. Σύμφωνα με τη θεωρία του Jean Piaget: «Σύμφωνα με τις απόψεις του, η πνευματική ανάπτυξη, όμοια με τη σωματική, είναι μια πορεία του οργανισμού προς της ισορροπία. Η τελική μορφή της ισορροπίας, στην οποία φθάνει η σωματική ανάπτυξη, είναι περισσότερο στατική από εκείνη στην οποία τείνει η ψυχική εξέλιξη. Μόλις όμως τελειώσει η σωματική ανάπτυξη του ατόμου, αρχίζει μια αντίστροφη πορεία προς τα γερατειά. Αυτό παρατηρείται και στις ψυχικές λειτουργίες, που έχουν άμεση εξάρτηση από τα όργανα του σώματος. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της οράσεως, που φθάνει σ’ ένα ύψιστο σημείο αναπτύξεως, κατά το τέλος της παιδικής ηλικίας και έπειτα εξασθενίζει. Αντίθετα, η νοημοσύνη και το συναίσθημα τείνουν σε μια «κινητή ισορροπία». Στα φυσιολογικά άτομα, το τέλος της πνευματικής αναπτύξεως δεν σημαίνει καθόλου αρχή κάμψεως και παρακμής, αλλά αρχή κάποιας προόδου που δεν έρχεται καθόλου σε αντίθεση με την εσωτερική ισορροπία. Με άλλα λόγια, το πνεύμα του ανθρώπου, ύστερα από μια συνεχή εξέλιξη και οικοδομή, γίνεται ικανότερο, δημιουργικότερο και αποδοτικότερο. Η μεγάλη πνευματική ικανότητα χαρακτηρίζεται από διαρκή εγρήγορση, από μια μεγάλη «κινητή ισορροπία», από μια λειτουργική πληρότητα». Στη συνέχεια παρατίθενται τα γνωρίσματα της ψυχικής αναπτύξεως του ατόμου.

— Ελένη Ριζούλη

No comments yet.